(Η συγγραφή του παρόντος άρθρου ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2006 και ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του ιδίου έτους)

1. Αποικιοκρατία = φαινόμενο γνωστό ήδη από την αρχαιότητα , που συνίσταται στη    μετοίκηση μιας μικρής ομάδας ατόμων ενός κράτους είτε σε εδάφη άνευ κυριότητας  είτε σε εδάφη κατοικούμενα από πληθυσμούς με πρωτόγονες κοινωνικές δομές , απουσία σύγχρονης κρατικής οργάνωσης και τεχνολογική υστέρηση . Στα εδάφη που εγκαθίσταντο οι μέτοικοι εφήρμοζαν τις διοικητικές και κοινωνικές δομές της ‘μητέρας - πατρίδας’ και στην πλειοψηφία των περιπτώσεων οι σχέσεις της αποικίας με την μητρόπολη ήταν αδιατάρακτες . Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει να γίνει στην ευρωπαϊκή αποικιοκρατία , από τον 16ο έως και τις αρχές του 20ου αιώνα , καθώς ήταν η μαζικότερη και πιο συστηματική . Σε αντίθεση με την αρχαιότητα , οι Ευρωπαίοι άποικοι συνάντησαν αυτόχθονες πληθυσμούς στο σύνολο των περιοχών που εγκαταστάθηκαν . Τους πληθυσμούς αυτούς άλλοτε καταδίωξαν και υποδούλωσαν  ( δουλεμπόριο Αφρικανών ) ενώ άλλες φορές εξόντωσαν ( Ίνκας , Μάγια ) . Τα αποικιακά καθεστώτα άρχισαν να χάνουν έδαφος στα μέσα του 20ου αιώνα , μετά την αποδυνάμωση των ευρωπαϊκών Μεγάλων Δυνάμεων  ( Μεγάλη Βρετανία , Γαλλία , Ισπανία , Ιταλία , Γερμανία ) λόγω των δύο Παγκοσμίων Πολέμων . Οι επί τόσους αιώνες καταπιεσμένοι αυτόχθονες πληθυσμοί κατόρθωσαν να κατοχυρώσουν την ανεξαρτησία τους , είτε ως ‘επιβράβευση’ για τη στήριξη που παρείχαν στις Δυτικές Δυνάμεις στον αγώνα εναντίον του Άξονα είτε ως αποτέλεσμα πολυετών αιματηρών επαναστάσεων . Μέχρι και σήμερα οι απελευθερωθέντες λαοί αγωνίζονται να αποτινάξουν τις έμμεσες συνέπειες της αποικιοκρατίας  ( κοινωνικές – διοικητικές – πολιτισμικές επιρροές ) και να ανακαλύψουν εκ νέου την πατροπαράδοτη ταυτότητά τους , εν μέσω διακρατικών και εμφύλιων συγκρούσεων.

2. Αριστερά Απολυταρχικά Καθεστώτα = καθεστώτα ολιγαρχικά , τα οποία στον τρόπο εφαρμογής τους προσομοιάζουν στα δεξιά απολυταρχικά καθεστώτα          ( βλέπε παρακάτω , λήμμα 4 ) . Η μόνη διαφορά έγκειται στο ιδεολογικό υπόβαθρο καθώς τα αριστερά απολυταρχικά καθεστώτα επικαλούνται την θεωρία του κομουνισμού προς νομιμοποίησή τους .

3. Γεωπολιτική = η διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής ενός κράτους βάσει της γεωγραφικής θέσης τόσο του ιδίου όσο και των υπολοίπων κρατών του διεθνούς συστήματος .

4. Δεξιά Απολυταρχικά Καθεστώτα = καθεστώτα μοναρχικά ή δικτατορικά που χαρακτηρίζονται από την άσκηση της εξουσίας από ένα άτομο ή μια μικρή ομάδα ατόμων μέσω της στρατιωτικής επιβολής , τον έλεγχο ή/και συγκεντρωτισμό των εξουσιών  ( δικαστικής , νομοθετικής , εκτελεστικής )  , την απουσία ελευθερίας γνώμης , την καταδίωξη και φυλάκιση ή εξόντωση των αντιφρονούντων και τον πλήρη έλεγχο όλων των εκφάνσεων του δημοσίου βίου  ( τομέας          ενημέρωσης – πληροφόρησης , εκπαίδευσης , δημοσίων μεταφορών , δημοσίας υγείας κ.ά. ) και ορισμένων εκφάνσεων του ιδιωτικού βίου  ( εν γένει καταπάτηση θεμελιωδών ατομικών δικαιωμάτων όπως το δικαίωμα στη ζωή , το δικαίωμα της προσωπικότητας , το δικαίωμα του συνέρχεσθαι , η ελευθερία της επικοινωνίας , η ελευθερία ασκήσεως επαγγέλματος ) .

5. Διάσκεψη = η διεξαγωγή επίσημων συνομιλιών μεταξύ δύο ή περισσοτέρων διεθνών δρώντων όσον αφορά ένα οποιοδήποτε ζήτημα , που έχουν ως αποτέλεσμα την υπογραφή ενός κειμένου , άλλοτε δεσμευτικού χαρακτήρα           ( συνθήκη ) και άλλοτε μη δεσμευτικού  ( ανακοίνωση , δήλωση προθέσεων , προτροπή / σύσταση προς τρίτο μέρος κλπ. ) .
 
6. Διασπορά Τεχνολογίας = η μεταφορά τεχνολογίας και τεχνογνωσίας από μία χώρα είτε σε άλλα κράτη είτε σε εθνοτικές ομάδες και τρομοκρατικές ή παραστρατιωτικές οργανώσεις . Στη 2η περίπτωση ο όρος διασπορά είναι συνήθως ταυτόσημος με την ανεξέλεγκτη μεταφορά στρατιωτικής – και δη πυρηνικής – τεχνογνωσίας και υλικών .

7. Διεθνές Δίκαιο = αρχές και κανόνες συμπεριφοράς , τους οποίους οι διεθνείς δρώντες αντιλαμβάνονται ως δεσμευτικούς στις μεταξύ τους σχέσεις και εφαρμόζουν / επικροτούν την τήρησή τους . Η μεγάλη διαφορά του διεθνούς δικαίου από το ενδοκρατικό δίκαιο  ( ή εσωτερικό δίκαιο ) έγκειται στο ότι σε διεθνές επίπεδο δεν υπάρχει κάποια ανώτατη αρχή , δυναμένη / νομιμοποιημένη να ελέγξει ή/και να επιβάλλει τους κανόνες αλλά και να καταλογίσει επανορθώσεις / ποινές σε περίπτωση παραβίασής τους  ( κατ’αντιστοιχία με τα εθνικά δικαστήρια στην κρατική έννομη τάξη ) . Παράλληλα το διεθνές δίκαιο δεν είναι αυστηρά οριοθετημένο και κωδικοποιημένο . Έχει πρωτίστως εθιμικό χαρακτήρα . Από το 1947 έχει ιδρυθεί η Επιτροπή Διεθνούς Δικαίου  ( στα πλαίσια του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών ) , η οποία έχει επιτύχει την προοδευτική ανάπτυξη του Διεθνούς Δικαίου και , σε έναν βαθμό , την κωδικοποίησή του .

8. Διεθνές Σύστημα = η διεθνής κοινότητα , το σύνολο των διεθνών δρώντων ( κράτη και διεθνείς οργανισμοί ) και των σχέσεων που αναπτύσσονται μεταξύ τους .

9. Διεθνής Τρομοκρατία = η δυνατότητα τρομοκρατικών οργανώσεων , υποκινούμενων από θρησκευτικά ή εθνικιστικά κίνητρα , να δραστηριοποιούνται σε τρίτες χώρες  ( δηλαδή σε χώρες άσχετες προς εκείνη στην οποία σχηματίστηκαν και βρίσκεται ο πυρήνας τους ) , είτε όσον αφορά τη ‘στρατολόγηση’ υποστηρικτών είτε την πραγματοποίηση επιθέσεων .

10. Διεθνείς Οργανισμοί = ένωση δύο ή περισσοτέρων κρατών , ιδρυόμενη βάσει διεθνούς συνθήκης και διαθέτουσα δικά της ειδικά όργανα , νομική προσωπικότητα διακριτή από αυτήν των κρατών – μελών και αυτόνομη βούληση για την επιδίωξη ενός ορισμένου σκοπού .

11. Διεθνείς Σχέσεις = οι κάθε είδους  ( πολιτικές , οικονομικές , πολιτιστικές , στρατιωτικές ) συναλλαγές μεταξύ διεθνών δρώντων , είτε αναφερόμαστε σε κρατικές οντότητες είτε σε διεθνείς οργανισμούς .

12. Διεθνισμός = θεωρία διεθνών σχέσεων , σύμφωνα με την οποία η διάδοση και επικράτηση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας  ( ως πολιτικού συστήματος ) και του οικονομικού φιλελευθερισμού  ( ως οικονομικού μοντέλου ) θα αυξήσουν την αλληλεξάρτηση των κρατών σε τέτοιο βαθμό , ώστε ενδεχόμενη πολεμική αναμέτρηση μεταξύ τους να καθίσταται ασύμφορη και , συνεπώς , μη πραγματοποιήσιμη . Επιπλέον , η διάδοση των νέων τεχνολογιών και οι πολιτισμικές επιρροές και ανταλλαγές θα διαμορφώσουν μια νέα διεθνή κοινή γνώμη και θα προετοιμάσουν το έδαφος για μία παγκόσμια κυβέρνηση στα πρότυπα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών  ( αλλά με περισσότερες και ουσιαστικότερες αρμοδιότητες ) . Ο ρόλος του κράτους ως διεθνούς δρώντος θα υποχωρήσει έναντι των διεθνών  οργανισμών .

13.  Διπλωματία = η τέχνη της διεξαγωγής διαπραγματεύσεων μεταξύ αντιπροσώπων δύο ή περισσοτέρων διεθνών δρώντων αναφορικά με θέματα πολιτικού , οικονομικού , τεχνολογικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος .

14. Εθνικό Συμφέρον = η ρύθμιση ενός εθνικού ή διεθνούς θέματος , είτε το περιεχόμενό του είναι πολιτικό είτε στρατιωτικό είτε οικονομικό , κατά τρόπο ευνοϊκό για την ισχυροποίηση της θέσης μιας χώρας στο διεθνές σύστημα / στον διεθνή καταμερισμό ισχύος . 

15. Εθνικισμός = ο ακραίος πατριωτισμός , η ιεράρχηση του έθνους και των εθνικών συμφερόντων ως οι σημαντικότεροι παράγοντες στη ζωή ενός ατόμου , προσδιοριζόμενοι σε αντιδιαστολή με τα υπόλοιπα έθνη – εθνικά συμφέροντα , τα οποία εκλαμβάνονται ως φύσει υποδεέστερα .

16. Έθνος = σύνολο ατόμων που μοιράζονται κοινές ιστορικές μνήμες και εμπειρίες , κοινές αξίες και πολιτισμικά πρότυπα , συχνά μάλιστα και κοινά γλωσσικά  ή/και θρησκευτικά χαρακτηριστικά , με αποτέλεσμα να έχουν διαμορφώσει διακριτή εθνική συνείδηση , δηλαδή να έχουν αναπτύξει ένα αίσθημα κοινότητας και διαφορετικότητας ως προς άλλες αντίστοιχες ομάδες ανθρώπων . Η έννοια του ‘έθνους’ συχνά ταυτίζεται με την έννοια του ‘κράτους’ , ταύτιση παντελώς λανθασμένη . Το φαινόμενο του έθνους – κράτους ξεκίνησε την περίοδο της Γαλλικής Επανάστασης  ( 1789 ) . Ακόμη και σήμερα όμως υπάρχουν κράτη πολυεθνικά  ( Νότιος Αφρική , Βοσνία – Ερζεγοβίνη , Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής κ.ά. ) καθώς και έθνη που δεν έχουν κατορθώσει να αποκτήσουν κρατική υπόσταση  ( Κούρδοι , Τσετσένοι κ.ά. ) . Ο όρος ‘εθνότητα’ , τέλος , ουσιαστικά δεν διαφοροποιείται από τον ορισμό του ‘έθνους’ , πρακτικά όμως έχει επικρατήσει να χρησιμοποιείται για μικρότερες πληθυσμιακές ομάδες   ( χωρίς να υπάρχει ακριβές ποσοτικό κριτήριο ) ή λαούς χωρίς κρατική   υπόσταση .

17. Εθνότητα = πληθυσμιακή ομάδα που μοιράζεται κοινές ιστορικές μνήμες και , στην πλειοψηφία των περιπτώσεων , κοινά γλωσσικά  ή/και  θρησκευτικά χαρακτηριστικά , με αποτέλεσμα να έχει διαμορφώσει διακριτή εθνική   ταυτότητα / εθνική συνείδηση .

18. Ειρήνη = η κατάσταση πλήρους ομαλότητας στις σχέσεις δύο ή περισσοτέρων κρατών , η  απουσία   χρήσης βίας   ή απειλής χρήσης βίας και η διευθέτηση των όποιων διμερών ή πολυμερών ζητημάτων προκύπτουν μέσα από το διάλογο και τη διαπραγμάτευση .

19. Ένοπλες Δυνάμεις = ο στρατός ξηράς , η πολεμική αεροπορία και το πολεμικό ναυτικό ενός κράτους , καθώς και όλες οι υπηρεσίες που υπάγονται στον     έλεγχο / διοίκηση των τριών προαναφερθέντων κλάδων  ( όπως για παράδειγμα η γεωγραφική υπηρεσία στρατού ) .

20. Εξισορρόπηση = η διατήρηση από ένα κράτος της ισχύος του σε επίπεδα ίσα με αυτά της ισχύος ενός αντίπαλου  ( ή εν δυνάμει αντίπαλου ) κράτους . Η ισοδυναμία επιτυγχάνεται είτε με κινητοποίηση των εγχώριων μέσων του κράτους  ( οικονομική / τεχνολογική ανάπτυξη και αυξημένοι στρατιωτικοί εξοπλισμοί ) είτε μέσω συμμαχιών είτε , τέλος , με ένα συνδιασμό και των δύο προαναφερθέντων τρόπων .

21. Ευρωπαϊκή Ένωση = δημιουργήθηκε από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992 και αποτελεί ένα θεσμικό οικοδόμημα τριών πυλώνων . Ο πρώτος πυλώνας είναι οι τρεις Ευρωπαϊκές Κοινότητες  ( Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα , Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα , Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας ) . Ο δεύτερος αφορά την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας ενώ ο τρίτος τη Συνεργασία στους τομείς της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων . Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεπώς δεν είναι ένας ξεχωριστός διεθνής οργανισμός . Λειτουργεί ‘δανειζόμενη’ τα όργανα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων  ( οι οποίες είναι διεθνείς οργανισμοί ) . Το μόνο επιπλέον όργανο που έχει θεσπισθεί είναι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο , το οποίο περιλαμβάνει τους Αρχηγούς Κρατών και Κυβερνήσεων των  κρατών – μελών και καθορίζει τους γενικούς πολιτικούς προσανατολισμούς της Ένωσης . Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένα από τα στάδια της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης , ένα ακόμη σημαντικό βήμα στην όλο και διευρυνόμενη συνεργασία των ευρωπαϊκών κρατών  ( μια συνεργασία που ξεκίνησε αμέσως μετά το ΄Β Παγκόσμιο Πόλεμο , αποσκοπώντας να εξαλείψει τα διλήμματα ασφαλείας που είχαν προκαλέσει δύο παγκόσμιους πολέμους μέσα σε λιγότερο από 30 έτη ) .

22. Ιμπεριαλισμός = η προσπάθεια ενός κράτους να επεκτείνει την πολιτική και οικονομική επιρροή του σε άλλες χώρες , κυρίως μέσω της χρήσης της στρατιωτικής του ισχύος  ( επιθετική εξωτερική πολιτική ) .

23. Ισορροπία Ισχύος = τρόπος οργάνωσης του διεθνούς συστήματος , όπου η αύξηση της ισχύος μιας εκ των Μεγάλων Δυνάμεων αντισταθμίζεται από παράλληλη και ισόποση αύξηση της ισχύος των υπολοίπων  ( Μεγάλων Δυνάμεων ) , ούτως ώστε να μην επέρχεται αποσταθεροποίηση και τάση επιβολής ενός μονοπολικού μοντέλου .

24. Ισχύς = το σύνολο των μέσων – δυνατοτήτων  ( οικονομικών , πολιτικών , στρατιωτικών , δημογραφικών ) που διαθέτει ένα κράτος προκειμένου να προωθήσει τα εθνικά του συμφέροντα και να συνεχίσει να εγγυάται τη διατήρηση της κυριαρχίας του .

25. Καθεστώς Ασφαλείας = ο όρος είναι ταυτόσημος με τον αντίστοιχο της ‘συλλογικής ασφάλειας’ . Τα καθεστώτα ασφαλείας αποτελούν υποκατηγορία των διεθνών καθεστώτων , τα οποία ορίζονται ως θεσμοί με συγκεκριμένους κανόνες , τύπους και διαδικασίες , που συστηματοποιούν τη διεθνή συμπεριφορά σε προκαθορισμένους τομείς των διεθνών σχέσεων . Ορισμένα παραδείγματα είναι το διεθνές νομισματικό καθεστώς του Bretton Woods , ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Συνεργασία στην Ευρώπη , το καθεστώς του δικαίου της θάλασσας και το καθεστώς του περιορισμού των εξοπλισμών μεταξύ των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης .

26. Κατευνασμός = η πολιτική παραχωρήσεων  ή/και  υποχωρήσεων ενός διεθνούς δρώντα προς έναν άλλο προκειμένου ο δεύτερος να μην προβεί είτε σε επιθετική ενέργεια εις βάρος του πρώτου είτε σε οποιαδήποτε άλλη ενέργεια βλάπτουσα τα ζωτικά συμφέροντα του πρώτου δρώντα .

27. Κοινή Γνώμη = οι απόψεις του συνόλου των μελών μιας κοινωνίας , του συνόλου των πολιτών ενός κράτους αναφορικά με ένα οποιοδήποτε ζήτημα . Η ‘Κοινή Γνώμη’ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο , ιδιαίτερα στα ανεπτυγμένα κράτη , καθώς η όποια δυσαρέσκεια ή επιδοκιμασία μιας κυβερνητικής πολιτικής μεταφράζεται σε συγκεκριμένα εκλογικά αποτελέσματα στις επόμενες εκλογές .

28. Κοινοβουλευτική Δημοκρατία = το σύστημα διακυβέρνησης , το πολίτευμα που έχει ως κύρια χαρακτηριστικά την ανάδειξη των κυβερνώντων μέσα από καθολική λαϊκή ψηφοφορία  ( έννοια της λαϊκής κυριαρχίας ) , την ισότητα των πολιτών απέναντι στο νόμο , τον σεβασμό των θεμελιωδών ελευθεριών και δικαιωμάτων του ανθρώπου και τη δυνατότητα κάθε πολίτη να ανέλθει στα ανώτατα δημόσια αξιώματα .

29. Κομουνισμός = πολιτικοοικονομική θεωρία με κύρια χαρακτηριστικά την απουσία ατομικής ιδιοκτησίας , το μονοκομματικό σύστημα διακυβέρνησης , τον απόλυτο έλεγχο του κράτους επί των πλουτοπαραγωγικών πόρων καθώς και επί όλων των τομέων παραγωγής , την παροχή σε όλους τους πολίτες δωρεάν εκπαίδευσης και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης , την εξασφάλιση εργασίας και κατοικίας με ευθύνη του κράτους και την  ( με όλα τα μέσα ) επιδίωξη , ως τελικού στόχου , της κατάρρευσης του αντίπαλου δόγματος του   φιλελευθερισμού – καπιταλισμού , σε οποιοδήποτε κράτος κι αν εφαρμόζεται .

30. Κράτος = πολιτική ενότητα / οντότητα με συγκεκριμένη εδαφική επικράτεια , αναγνωρισμένα σύνορα  ( τουλάχιστον από την πλειοψηφία των υπολοίπων κρατών της διεθνούς κοινότητας ) , πληθυσμό , θεσμούς διακυβέρνησης                ( πολίτευμα ) , ικανότητα άσκησης αδιαφιλονίκητης κυριαρχίας σε οποιοδήποτε σημείο του εδάφους του καθώς και δυνατότητα αυτοπροστασίας από οποιαδήποτε εξωτερική απειλή .

31. Μειονότητες = οι πληθυσμιακές ομάδες που , ενώ κατοικούν σε ένα κράτος και  ( σε ορισμένες περιπτώσεις ) έχουν και την αντίστοιχη ιθαγένεια , διατηρούν διαφορετική συνείδηση και ‘υπογραμμίζουν’ τη διαφοροποίησή τους μέσω της εφαρμογής στην καθημερινή τους ζωή διακριτών γλωσσικών   ή / και  θρησκευτικών χαρακτηριστικών καθώς και πατροπαράδοτων εθίμων .

32. Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης = τα  ( ραδιοτηλεοπτικά , έντυπα ή οποιασδήποτε άλλης μορφής ) μέσα παροχής πληροφόρησης , είτε κρατικής είτε ατομικής ιδιοκτησίας . Ο ρόλος τους είναι καθοριστικός καθώς διαμορφώνουν την κοινή γνώμη .

33. Μεσολάβηση = η προσπάθεια παρέμβασης τρίτου μέρους  ( κράτους , διεθνούς οργανισμού , διεθνούς μη κυβερνητικού οργανισμού , εθνοτικής ομάδας ή ακόμη και μεμονωμένων ατόμων ) σε διακρατική ή εμφύλια αντιπαράθεση με στόχο την αποκατάσταση των ‘γεφυρών επικοινωνίας’ και την εξεύρεση αμοιβαίας αποδεκτής λύσης .

34. Μετάβαση = η ριζική αλλαγή του οικονομικού  ή / και  πολιτικού συστήματος ενός κράτους . Η οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή στην υψηλή στρατηγική μιας χώρας καθώς και στον τρόπο που αντιλαμβάνεται την θέση και το ρόλο της στο διεθνές σύστημα . Ο όρος ‘μετάβαση’ χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα για τα πρώην  κομουνιστικά / σοσιαλιστικά  κράτη της Ανατολικής Ευρώπης κατά την πορεία ενσωμάτωσής τους στο δυτικό οικονομικοπολιτικό μοντέλο , μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1989 .

35. Μεταναστευτικές ροές = η μετακίνηση πληθυσμιακών ομάδων από την χώρα καταγωγής τους σε τρίτα κράτη προς αναζήτηση εργασίας και καλύτερων συνθηκών ζωής .

36. ΝΑΤΟ  ( Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου ) = πολιτικοστρατιωτικός διεθνής οργανισμός που ιδρύθηκε στις 24 Αυγούστου 1949 ως αντιστάθμισμα στη σοβιετική στρατιωτική παρουσία στη μεταπολεμική Ευρώπη . Έχοντας ως μέλη χώρες όπως οι ΗΠΑ , ο Καναδάς , η Γαλλία , η Μεγάλη Βρετανία , η Ιταλία , η Ισπανία , η Ελλάδα και η Τουρκία , το ΝΑΤΟ απετέλεσε το όργανο συλλογικής ασφάλειας του αποκαλούμενου ‘δυτικού συνασπισμού’ . Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1989 το ΝΑΤΟ δεν έπαυσε να υπάρχει . Αντίθετα εισήλθε σε μια περίοδο αναδιοργάνωσης η οποία περιελάμβανε τη διεύρυνση προς Ανατολάς  ( με πρόθεση να γίνουν μέλη του τα πρώην σοσιαλιστικά κράτη της Ανατολικής Ευρώπης ) , την εσωτερική αναπροσαρμογή  ( διοικητική δομή ) και τη νέα σχέση ΝΑΤΟ – Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης  ( διεθνούς οργανισμού αμυντικού χαρακτήρα των κυριοτέρων κρατών της Δυτικής Ευρώπης ) . Τελικώς ο Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου κατόρθωσε να καταστήσει απαραίτητη την παρουσία του – ακόμη και μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου – λόγω του σταθεροποιητικού του ρόλου σε πληθώρα περιπτώσεων  ( επανένωση Γερμανίας , γεωπολιτικές αλλαγές στα Βαλκάνια ) σε συνδιασμό με τον ακαθόριστο ρόλο της Ρωσίας και την απροθυμία των Ευρωπαίων να δημιουργήσουν έναν αμυντικό πυλώνα εναλλακτικό του ΝΑΤΟ .

37. ΟΗΕ  ( Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών ) = ο μόνος ‘οιονεί παγκόσμιος’ διεθνής οργανισμός  ( 192 κράτη – μέλη από το 1945 έως σήμερα ) με πολύπλευρη δραστηριότητα σε όλο το φάσμα των διεθνών σχέσεων , από μεσολάβηση σε διακρατικές / εμφύλιες συρράξεις , αποστολές επιβολής και διατήρησης της ειρήνης , προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών , κωδικοποίηση του διεθνούς δικαίου μέχρι την αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας σε περιοχές πληγείσες από φυσικές ή μη καταστροφές και τη διαφύλαξη της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς .

38. Οικονομία της αγοράς = το οικονομικό μοντέλο που στηρίζεται στην ελευθερία κίνησης του κεφαλαίου και την ατομική επιχειρηματική      πρωτοβουλία – δραστηριότητα σε όλους σχεδόν τους τομείς παραγωγής . Το κράτος περιορίζεται σε ένα ρόλο επιτηρητή και διασφαλίζει την          απρόσκοπτη − κατά το δυνατόν – λειτουργία του συστήματος , αποθαρρύνοντας τις μονοπωλιακές τακτικές και άλλες διαστρεβλώσεις της αγοράς . Ορισμένα κράτη ωστόσο επιλέγουν να διατηρήσουν υπό τον έλεγχό τους κρίσιμους τομείς της καθημερινής μας ζωής , όπως τον τομέα των μέσων μαζικής μεταφοράς και τον τομέα της παιδείας .

39. Ομογένεια = σύνολο ανθρώπων που , ενώ μοιράζονται κοινή καταγωγή , εθνική συνείδηση και ιστορικές μνήμες , δεν διαμένουν στο αντίστοιχο εθνικό κέντρο αλλά σε τρίτα κράτη . Συχνά διατηρούν στενές σχέσεις με τη            μητέρα – πατρίδα και αποτελούν μοχλό πίεσης προς τις κυβερνήσεις των χωρών στις οποίες βρίσκονται εγκατεστημένοι , ούτως ώστε αυτές να λάβουν αποφάσεις σύμφωνες με τα εθνικά συμφέροντα του εθνικού κέντρου . Ο όρος ‘ομογένεια’ είναι σχεδόν ταυτόσημος με τον όρο ‘διασπορά’ . Η μόνη διαφορά έγκειται στο ότι , ενώ και οι δύο όροι αναφέρονται σε πληθυσμούς που μετανάστευσαν ή αποτελούν απογόνους μεταναστών , ο όρος διασπορά δεν περιλαμβάνει τις εθνικές μειονότητες που κατοικούν στις πατροπαράδοτες εστίες τους αλλά έτυχε να βρεθούν εκτός των κρατικών συνόρων του έθνους τους κατά τη διαμόρφωση ( συχνά μέσω πολέμων ) των σημερινών διεθνών συνόρων .

40. Ο Τρίτος Κόσμος = το σύνολο των αναπτυσσόμενων κρατών της Ασίας , της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής . Κύρια χαρακτηριστικά των εν λόγω κρατών αποτελούν η οικονομική και τεχνολογική υστέρηση , η αστάθεια του πολιτικού συστήματος και η διαφθορά στους περισσοτέρους τομείς του δημοσίου και ιδιωτικού βίου .

41. Ουδετερότητα = η εκπεφρασμένη πολιτική βούληση ενός κράτους να παραμείνει αμέτοχο σε ένα διεθνές ζήτημα ή διαμάχη , δηλαδή να μην συμπαρατεθεί με καμία από τις εμπλεκόμενες πλευρές .

42. Παγκοσμιοποίηση = η αύξηση της συνεργασίας και της αλληλεξάρτησης των διεθνών δρώντων , πρωτίστως στους τομείς της οικονομίας , της τεχνολογίας και του περιβάλλοντος .

43. Πατριωτισμός = η φιλοπατρία , η αγάπη για την πατρίδα και το έθνος ως ιδεολογία και συναίσθημα που  διαμορφώνει / επηρεάζει  τις αποφάσεις του ατόμου σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο .

44. Περίοδος Ύφεσης = το χρονικό διάστημα που ακολουθεί μετά από μία διακρατική ή ενδοκρατική κρίση και χαρακτηρίζεται από μείωση της έντασης μεταξύ των πρωταγωνιστών .

45. Περιφερειακή ηγεμονία = η άσκηση από ένα κράτος πολιτικής επιρροής στις υπόλοιπες κρατικές οντότητες  ( συνορεύουσες ή μη ) της ίδιας γεωγραφικής περιοχής λόγω της υπέρτερης οικονομικής , στρατιωτικής και τεχνολογικής του ισχύος .

46. Πλουραλιστική Κοινωνία = η πολυπολιτισμική κοινωνία , η αρμονική συνύπαρξη κοινωνικών ομάδων με διαφορετικά εθνοτικά , φυλετικά  ή / και θρησκευτικά χαρακτηριστικά στα πλαίσια του ίδιου κράτους .

47. Πόλεμος = η ένοπλη σύρραξη μεταξύ δύο ή περισσοτέρων κρατών ή εθνοτικών  ομάδων στο εσωτερικό ενός κράτους ή ομοσπονδίας  ( εμφύλιος ) ή μεταξύ μίας  είτε κατοχικής είτε αποικιοκρατικής δύναμης και του αυτόχθονου πληθυσμού μιας χώρας  ( απελευθερωτικός             αγώνας – κίνημα )  ή , τέλος , μεταξύ της επίσημης κυβέρνησης ενός κράτους και μιας  ( εθνοτικής ή /και θρησκευτικής ) μειονοτικής ομάδας  ( αντάρτικο ) .

48. Πρόσφυγες = τμήματα του άμαχου πληθυσμού ενός κράτους που αναγκάζονται να  εκτοπιστούν λόγω των πολεμικών συγκρούσεων και να αναζητήσουν ασφαλή κατοικία είτε σε άλλες περιοχές του ιδίου κράτους είτε σε τρίτα κράτη , γειτονικά ή μη .

49. Ρεαλισμός = θεωρία διεθνών σχέσεων , σύμφωνα  με την οποία το διεθνές σύστημα είναι άναρχο ( απουσία ανώτατης υπερκρατικής ρυθμιστικής αρχής ) , το κράτος αποτελεί τον κυριότερο διεθνή δρώντα , ο ρόλος των διεθνών οργανισμών , των μη κυβερνητικών οργανώσεων και των πολυεθνικών εταιρειών είναι δευτερεύων καιπεριορισμένος , τα κράτη είναι ορθολογικοί δρώντες και αποσκοπούν στην κατοχύρωση – μεγιστοποίηση της ασφάλειας και ευημερίας τους μέσω αύξησης της                ( οικονομικής και στρατιωτικής ) ισχύος τους , οι διακρατικές σχέσεις είναι φύσει συγκρουσιακές και η μόνη οδός για τη διασφάλιση διεθνούς ειρήνης και σταθερότητας είναι μέσω της εγκαθίδρυσης ενός συστήματος ισορροπίας ισχύος .

50. Συλλογική Ασφάλεια = η θεσμοποιημένη συνεργασία μεταξύ   ενός αριθμού κρατών όσον αφορά θέματα αμυντικής φύσεως. Ο χαρακτηρισμός ‘θεσμοποιημένη’ προσδιορίζει την επίσημη και συστηματική φύση της συνεργασίας , η οποία πραγματοποιείται στα πλαίσια είτε ενός διεθνούς οργανισμού είτε προγραμματισμένων περιοδικών συναντήσεων κορυφής .

51. Συμμαχίες = συσπειρώσεις κρατών , που ενίοτε λαμβάνουν τη μορφή διεθνούς οργανισμού  ( ΝΑΤΟ , Σύμφωνο της Βαρσοβίας κ.ά. ) με στόχο την εξυπηρέτηση αμοιβαίων εθνικών συμφερόντων όπως για παράδειγμα την προστασία έναντι κοινού αντιπάλου . Στην απλούστερη μορφή της μια συμμαχία συνίσταται από μία συνθήκη φιλίας και αμοιβαίας βοηθείας μεταξύ των συμμετεχόντων κρατών και χαρακτηρίζεται από συχνότερες διπλωματικές επαφές ανώτατων κρατικών και κυβερνητικών αξιωματούχων  ( όπως Γενικών Γραμματέων Υπουργείων , Υπουργών , Πρωθυπουργών , Προέδρων της Δημοκρατίας , Αρχηγών Επιτελείων Στρατού ) .

52. Συνθήκη = η έγγραφη συμφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων διεθνών δρώντων όσον αφορά ένα οποιοδήποτε ζήτημα .

53. Υπερδύναμη = ο όρος αποτελεί μετεξέλιξη της έννοιας της φράσης ‘Μεγάλη Δύναμη’ . Εισήχθη στη διεθνή ορολογία κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου , αποδιδόμενος στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Σοβιετική Ένωση για να περιγράψει τις δυσανάλογα μεγάλες στρατιωτικές τους δυνατότητες σε σύγκριση με οποιοδήποτε άλλο κράτος ή συνασπισμό κρατών . Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1989 και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου ο όρος παρέμεινε σε χρήση , συσχετιζόμενος μόνο με τις ΗΠΑ καθώς είναι η μόνη χώρα με δυνατότητα στρατιωτικής παρουσίας και προβολής ισχύος σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη και ο κεντρικός ρυθμιστής – συντελεστής  όσων γεωπολιτικών αλλαγών σημειώνονται .

54. Υπερπληθυσμός = η ανεξέλεγκτη αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού σε σημείο που να προκύπτει κίνδυνος επιβίωσης του είδους ως τελικό αποτέλεσμα επιμέρους αρνητικών εξελίξεων στους τομείς του περιβάλλοντος  ( υπερθέρμανση του πλανήτη , ακραία φυσικά φαινόμενα , εξάντληση των φυσικών πόρων ) και της  κοινωνικής / κρατικής  οργάνωσης  ( ανεργία , αυξημένο κόστος ζωής , εγκληματικότητα , μεταναστευτικές ροές , υποβάθμιση της ποιότητας ζωής , κοινωνικές αναταραχές κλιμακούμενης έντασης με τάσεις διάχυσης στα συνορεύοντα κράτη ) .

55. Υπηρεσίες Πληροφοριών = κρατικές υπηρεσίες που σκοπό έχουν την συλλογή κάθε είδους πληροφοριών  ( στρατιωτικές , πολιτικές , οικονομικές ) μέσω νόμιμων ή μη μεθόδων , τόσο για εξωτερικούς όσο και για εσωτερικούς αντιπάλους του κράτους . Η λειτουργία των εν λόγω υπηρεσιών καλύπτεται από ένα πέπλο μυστικότητας και απορρήτου , ώστε να είναι πιο επιτυχές το έργο   τους . Στην περίπτωση δε χρήσης μη νόμιμων μεθόδων χρησιμοποιούμε τον όρο ‘κατασκοπία’ .

56. Υψηλή Στρατηγική = ο τρόπος με τον οποίο ένα κράτος συνδιάζει όλους τους συντελεστές ισχύος που διαθέτει  ( οικονομία , ένοπλες δυνάμεις , τεχνολογία , γεωγραφική θέση , δημογραφία , διπλωματία , διεθνής νομιμοποίηση , πολιτική και κοινωνική συνοχή ) , προκειμένου να προωθήσει και να μεγιστοποιήσει το εθνικό του συμφέρον .

57. Φιλελευθερισμός = πολιτικοοικονομική θεωρία με κύρια χαρακτηριστικά την προαγωγή των φυσικών δικαιωμάτων του ατόμου  ( θεμελιώδεις ατομικές και πολιτικές ελευθερίες ) και τον περιορισμό του κρατικού παρεμβατισμού σε όλους τους τομείς του δημοσίου και ιδιωτικού βίου , ούτως ώστε να αναδεικνύεται η ιδιωτική πρωτοβουλία , να επέρχεται αυτορύθμιση των όποιων παρεκκλίσεων μέσω των μηχανισμών της αγοράς και η πολιτεία να θέτει μόνο ένα ελάχιστο , γενικού χαρακτήρα , ρυθμιστικό πλαίσιο .

58. Φονταμενταλισμός = ο θρησκευτικός φανατισμός , ο ακραίος θρησκευτικός δογματισμός .

59. Χρήση βίας – Απειλή χρήσης βίας = η οποιαδήποτε  ( έστω και λεκτική ) επιθετική ενέργεια ενός διεθνούς δρώντα εναντίον ενός άλλου .

60. Ψυχρός Πόλεμος = όρος που εισήχθη στην ορολογία των διεθνών σχέσεων το 1947  ( από το ομώνυμο σύγγραμμα του Αμερικανού δημοσιογράφου Walter Lippmann ) για να περιγράψει τις τεταμένες ανταγωνιστικές σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών – Σοβιετικής Ένωσης . Ο όρος κατέληξε να σημαίνει την γενικευμένη αντιπαράθεση  Ανατολικού – Δυτικού Συνασπισμού  ( και των στρατιωτικών τους σκελών , ΝΑΤΟ και Συμφώνου της Βαρσοβίας ) καθόλη την περίοδο 1947 – 1989 , οπότε και επήλθε η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου .